Umretü’l-kazâ

Müslümanların bir yıl önce Hudeybiye’de geri çevrildikleri umreyi telâfi etmek üzere Peygamber’in (sav) yaptığı “kazâ” umresi — onun (sav) fiilen tamamladığı ilk umre ve Fetih’ten önce Kureyş’e vurulan son psikolojik darbe.

Tarih (Hicrî / Milâdî)

Zilkade, hicrî 7 (MS 629).

Arka Plan

Antlaşma gereği müslümanlar ertesi yıl üç günlüğüne dönebileceklerdi. Peygamber (sav) Medine’den ~2.000 müslümanla yola çıktı — Kureyş’e güvenmediği için bu defa silahlıydılar, fakat antlaşmanın lafzına da riayet ettiler: silahlar (umre yapanlarla nöbetleşen 200 kişinin muhafazasında) Harem’in dışında bırakıldı ve o (sav), kararlaştırıldığı gibi yalnızca kınına girmiş kılıçlarla girdi. Kureyş şehri boşalttı — kimi evlerine, kimi Dârünnedve’ye, kimi de dışarıdaki tepelere çekildi.

Ne Oldu

• Meşrû tanıtım. “Medine’nin humması onları güçsüz bıraktı” diye bir söylenti yayılmıştı. Peygamber (sav) sahâbeye telbiyeyi yüksek sesle getirmelerini, sağ omuzlarını açmalarını (bu sünnetin ilk göründüğü yer) ve ilk üç şavtta remel (canlı, koşar adıma yakın yürüyüş) yapmalarını emretti — öyle ki Kureyş “onları hiç bu kadar dinç görmedik” dedi. Kâbe’nin çevresindeki 2.000 müslüman manzarası Mekkelilerin zihnindeki dengeyi değiştirdi. (Krş. Uhud’da Ebû Dücâne ve Hudeybiye’de Huleys — güç imajının tekrarlanan, câiz kullanımı; bk. Fe’l (Hayra Yorma / İyimserlik) ve meşrû davet tanıtımı.)
• Meymûne bint Hâris ile evlenmesi; nikâhı, onun eniştesi olan amcası Abbâs ayarladı — Peygamber’in (sav) son hanımı ve hanımları arasında en son vefat eden (hicrî 51, dönüş yolunda zifafın gerçekleştiği ve kendisinin defnedildiği Serif’te). Ardından, onunla ihramlıyken mi (İbn Abbâs) yoksa ihramdan çıkmışken mi (çoğunluk, Meymûne’nin kendi rivayetine dayanarak — hil hâlindeydi) evlendiğine dair bir fıkıh ihtilâfı doğdu.
• Peygamber’in (sav) duygulanması: ~6,5 yıl sonra doğduğu şehre dönmüştü; bir düğün ziyafeti için daha uzun kalma teklifi — “gelin, yemek yiyin” — Kureyş tarafından geri çevrildi (“senin yemeğine ihtiyacımız yok”).
• Umâre bint Hamza — Hamza’nın küçük kızı müslümanların ardından koştu; Ali, Zeyd ve Ca’fer’in her biri onu yetiştirme hakkını istedi. O (sav) kızı Ca’fer’e verdi — “teyze (hâle) anne gibidir” — yetimlerin velâyetine dair dönüm noktası niteliğinde bir hadis ve İslâm’ın kız çocuğunun konumunu nasıl dönüştürdüğünün bir tablosu.
• Hemen ardından (bu umre ile Fetih arasında) üç büyük ihtida gerçekleşti: Hâlid b. Velîd (askerî deha), Amr b. Âs (devlet adamı) ve Osman b. Talha (Kâbe’nin müstakbel anahtar emanetçisi) — Medine’ye birlikte girdiler; Fetih’ten önceki son kafileydi (Kur’an 57:10).

Sonuç ve Önemi

Gidişat tamamen dönmüştür: müslümanlar artık sayı, düzen ve moral bakımından üstün taraftır; Kureyş ise erimekte ve saf değiştirmektedir. Umretü’l-kazâ, Mekke düşmeden önceki son psikolojik domino taşıdır.

Dersler

• Davette meşrû tanıtım — hakikati ve gücü göstermek — dinin kendisinden asla taviz verilmediği sürece “kâfirlere şirin görünmek” değildir.
• Peygamber’in (sav) düğün ziyafeti teklifi, gayenin cezalandırmak değil kalpleri kazanmak olduğunu; başka dinlerden insanlarla sofraya oturmanın kini yumuşattığını gösterir.
• Bir yetim kız çocuğunu yetiştirmek için üç adamın çekişmesi, İslâm’ın kadınları ve yetimleri nasıl yücelttiğini gösterir.

Çapraz Başvurular

Meymûne bint Hâris (r.anha) · Abbas b. Abdülmuttalib (ra) · Ca’fer b. Ebû Tâlib (ra) · Ali b. Ebû Tâlib (ra) · Zeyd b. Hârise (ra) · Hamza b. Abdülmuttalib (ra) · Hâlid b. Velîd (ra) · Amr b. Âs (ra) · Osman b. Talha (ra) · Hudeybiye Antlaşması · Mekke’nin Fethi · Mekke · Kâbe · Hz. Muhammed (sav) · Siyer Kronolojisi

Kaynaklar

• S010 — Yasir Qadhi Siyer Bölüm 072. İbn İshak/İbn Hişâm, Vâkıdî (Megāzî) ve İbn Kesîr’e dayanır; ihramda nikâh ihtilâfı ile remel ve omuz açma sünnetleri hadis külliyatındadır (Buhârî ve Müslim). Kur’an 57:10.